Vakantiegevoel vasthouden op werk is een illusie - Maar dit kun je wél meenemen.

Je voelt je een vrijer mens zodra je agenda wegvalt

Op vakantie, zeker in de natuur, vallen werkrollen en -taken weg. Je hoeft je niet meer te schikken naar collega’s, geen agenda die bepaalt hoe de dag verloopt. Die vrijheid maakt een kant van je los, die op werk meer in toom wordt gehouden. Je luistert opener, reageert anders, besluit makkelijker en voelt je aanwezig.

• Je voelt dat die ene samenwerking echt niet meer werkt en besluit: ‘daar stoppen we mee.’  -  de besluitvaardige in je stapt naar voren.
• Plots heb je de oplossing voor een vraagstuk waar je al weken op kauwt -  jouw creatieve kant heeft vrij spel.
• Je ziet in wat je volgende carrière stap gaat zijn -  los van de waan van de werkdag, zorg je plots goed voor jezelf.

En die inzichten voelen allemaal zo logisch, zo raak… Vrijheid, in de natuur en op vakantie, doet precies dat: ze maakt ruimte voor wat er allang is. Maar dan stap je op maandag kantoor weer binnen.

Het fade-out effect: vakantie effect verdwijnt na terugkomst op werk
Onderzoek* van arbeids- en organisatiepsycholoog Jessica de Bloom liet in 2009 al zien dat de positieve effecten van vakantie op energie, stemming en stressniveau gemiddeld binnen één week na terugkomst verdwenen zijn. De ervaring van vóór de vakantie is razendsnel weer normaal.

* De Bloom et al., 2009, Journal of Occupational Health Psychology)

Waarom is het zo verdomde lastig om dat ‘vrije ik’ vakantiegevoel mee te nemen als het echte leven weer begint?

Vakantie en werk zijn twee systemen. Haal ze niet door elkaar.

Systemisch denken gaat ervan uit dat gedrag nooit op zichzelf staat, maar altijd gevormd wordt door het systeem waar je deel van uitmaakt. Tenzij jij op vakantie gaat met al je collega’s, bevind je je in je vrije tijd in een ander type systeem.

Onze privérelaties vinden plaats in liefdessystemen. Werk? Dat is een taaksysteem.

Het liefdessysteem

In een liefdessysteem, ook wel je familiesysteem, draait het in de kern om verbinding. Je bent er als persoon, niet als functie. En hoewel op vakantie gaan met je partner of gezin kan voelen als een flinke taakgerichte onderneming, is dat niet waar het om gaat. Voelt dat soms wel zo? Dan kun je eens onderzoeken in hoeverre je dit liefdessysteem verwart met het taaksysteem dat je zo goed van werk kent:

Het taaksysteem

In het taaksysteem van organisaties staan doelen en prestaties voorop. De rol die jij vervult binnen dit systeem staat centraal. Bij die rol horen verwachtingen, verantwoordelijkheden en een specifieke plek in het grote geheel. Wat beloond wordt, is vaak niet je aanwezigheid maar jouw output. Niet wie je bent, maar wat je bijdraagt.

De grote denkfout na vakantie

Als jij je niet bewust bent dat je na die heerlijke vakantie het taaksysteem weer in stapt, dan kun je nogal gedesillusioneerd eindigen.

Het ‘vrije jij’ gevoel ontstaat tijdens vakantie in de context van het liefdessysteem, gebouwd op verbinding en aanwezigheid. Los van de doelgerichtheid van werk, ervaar je plots de ruimte waarin grootse inzichten & besluiten zich aandienen (eureka!).

Maar eenmaal terug op werk, begeef je je in een systeem met een andere set spelregels. Missie, doelen, verantwoordelijkheden en deadlines ontnemen je vrije ruimte. Dat is een flinke switch na een fijne vakantie. Maar wel de realiteit.

De grote denkfout is: ‘Op werk ga ik mijn vakantiegevoel vasthouden.’ Je projecteert jouw leven binnen het liefdessysteem, op jouw rol binnen het taaksysteem. En daar gaat het mis.

Op werk laten we een andere kant van onszelf zien

Wat binnen het taaksysteem van werk vaak gebeurt, is dat een andere kant van jezelf naar voren schuift. Direct na vakantie, valt dat ook meer op:

Op vakantie slentert Roos haar dagen door. Luchtige sneakers aan, geen schema, ze luncht als ze er zin in heeft. Ze merkt dat haar schouders zakken, dat ze de tijd neemt om te kijken, te proeven, te blijven staan. Terug op kantoor trekt ze na één dag toch haar hakken aan. Ze voelt zich er steviger in, scherper. Maar ook wat strakker. Ze levert iets van de ruimte die ze tijdens haar vakantie voelde in.

Kasem merkt tijdens het paragliden in Slovenië dat hij heel open praat met de instructeur, een wildvreemde. Over zijn twijfels, zijn ambities, wat hij eigenlijk wil. Hij is direct, geen omwegen nodig. Eenmaal terug in het MT-overleg is hij een andere gesprekspartner. Hij is afwachtender, weegt zijn woorden af. Hij luistert naar de toon van de directeur voor hij zijn eigen mening geeft. Niet omdat hij zijn mening niet heeft, maar omdat hij voelt wat hier van hem verwacht wordt.

Je aanpassen dient een doel. Je schikt je als onderdeel van het taaksysteem, zodat het systeem als geheel soepel verder kan. Maar daarmee voel jij je, zeker na vakantie, ook ontrouw aan jezelf.

Hoe kom je nou op een realistische combinatie van aanpassen en jezelf zijn?

Welke jas trek jij uit, als je je werk weer binnenstapt?

In de opleiding Systemisch Teamcoachen leren deelnemers te werken met de aanpassing die mensen doen als ze vanuit hun privé situatie het taaksysteem (werk) instappen en andersom.

In een oefening delen teamleden met elkaar welke jas ze figuurlijk uittrekken, zodra ze weer aan het werk gaan. Wat laten ze thuis achter, omdat ze invullen dat het op werk niet past? Vervolgens delen ze welke jas ze juist aantrekken, binnen hun rol en functie. Omdat ze daarmee, vaak onbewust, hopen geaccepteerd te worden.

In de volgende stap van de ‘jas uit’-oefening prikken de teamleden elkaars misvatting door. En blijkt dat bepaalde (vakantie)jassen enorm welkom zijn op de werkvloer.

Download de oefening ‘Welke jas trek jij uit?’ voor jouw team

Download de jas-oefening hieronder voor jullie volgende teammeeting. Je vakantiegevoel vasthouden op werk is nog steeds een illusie. Maar elkaars vrije kanten beter leren kennen en verwelkomen, dát kan altijd.