Teamontwikkeling volgens Tuckman - Op welk Maturity Niveau scoort jouw team?
Denk je dat je volwassen bent, blijk je als team ook nog te kunnen groeien in táákvolwassenheid. Wat is dat en wat kun je ermee? En hoeveel invloed heeft de ‘zwakste schakel’ op het teamniveau? Coachcenter oprichter Nanco Vrijland neemt je mee in de Maturity Niveaus van Bruce Tuckman aan de hand van een analogie: het voetbalelftal. Want zoals elke teamcoach en leider weet: teamontwikkeling is echte topsport.
'Een ketting is zo sterk als de zwakste schakel.' Een bekende uitspraak, de juistheid is voor de meesten direct helder. Als je maar genoeg druk uitoefent zal de ketting altijd breken op de zwakste plek: de zwakste schakel. Toen ik een jaar of 16 was hoorde ik een – in mijn oren – pijnlijke verbastering hiervan door mijn economieleraar. Hij gebruikte de uitspraak: “Een team is zo sterk als de zwakste speler”.
Is een team zo sterk (of zwak) als de zwakste speler?
Verder nadenkend over zijn woorden – en in alle eerlijkheid, ook over het feit wat ik met zo’n leraar moest – had ik zelf al snel een antwoord op de vraag of de uitspraak klopte… Nee, niet vanuit een puur prestatie oogpunt.
Stel dat ik tijdens het komende EK of WK word opgesteld in het Nederlands elftal. Wordt de prestatie van het gehele elftal dan bepaald door mijn (zeer beperkte) niveau van voetbal? Natuurlijk niet. Uiteraard vorm ik de zwakke schakel, maar de kwaliteiten van de overige 10 spelers borgen nog steeds een niveau van wereldklasse.
Antwoord: vanuit teamontwikkelingsperspectief wel!
Net zo goed als ik nu besef dat mijn toenmalige oordeel over mijn leraar waarschijnlijk meer zei over mijzelf, dan over de beste man, besef ik nu dat hij vanuit teamontwikkelingsperspectief wel degelijk gelijk had.
Het niveau van de groep wordt vanuit ontwikkelperspectief bepaald door de kwaliteit van de interactie en niet door de kwaliteit van de individuele teamleden.
'Huh? Maar dan gaat het toch juist niet om het individu?' Dat klopt. Het gaat erom hoe het team verantwoordelijkheid neemt voor die zwakste schakel. Dát is teamwork.
Van belang is het niveau van interactie van de groep als samenstelling:
- Treedt de groep als geheel op?
- Neemt men gezamenlijk eigenaarschap voor de resultaten?
- Steunen de groepsleden elkaar?
- Geven ze elkaar feedback?
- Houden ze het gezamenlijke doel voor ogen? (Het doel bij voetbal is duidelijk, maar hoe helder is het doel van jouw team?)
Teamwork: een probleem bij één teamlid is een probleem van de groep
Als één of meer leden een probleem vormen, is dit een probleem van de groep als eenheid. Het niveau van het team of de fase waarin het team verkeert, wordt bepaald door de mate waarin de groepsleden eigenaarschap nemen voor de hier-en-nu situatie en de prestaties van het team als geheel.
'En? Nemen de groepsleden eigenaarschap voor de prestaties van het team als geheel?'
Dat betekent dat je naast eigenaarschap voor je eigen bijdrage, ook de eigenaarschap neemt voor de bijdrage van de ander en voor het team als geheel.
Wat zegt het over het Nederlands elftal, als het team mij blijft gedogen? Als ik in het elftal mag blijven. In hoeverre nemen coach en spelers dan naast eigenaarschap voor hun eigen bijdrage, eigenaarschap voor mijn bijdrage, en daarmee voor de prestatie van het team als geheel? We mogen verwachten dat we met het Nederlands elftal te maken hebben met een team van hoog niveau. Het zal dus niet lang duren voordat ik horizontaal het veld uit vlieg.
De fasen van teamontwikkeling volgens Tuckman
De Amerikaanse psycholoog en onderzoeker Bruce Tuckman (1938-2016) publiceerde in 1965 zijn theorie: ‘De Fasen van Groepsontwikkeling.’ De fases ken je vast als je ze hoort: Forming, Storming, Norming & Performing.
Maturity Niveaus: hoe taakvolwassen is jouw team?
Tuckman focust zich op de relatie tussen de teamleden en de taken. Hoe kwalitatiever de interactie, hoe taakvolwassener het team is. Elke fase (bijvoorbeeld 'Norming') heeft een eigen taakvolwassenheidsniveau (in dit geval: niveau M3). De M staat voor Maturity. Hoe hoger het niveau, hoe hoger de taakvolwassenheid. Pas vanaf niveau M3 is te spreken van een seniorteam.
Een leiderschapsstijl voor elk niveau
Zodra je weet op welk niveau jouw team scoort, kun je een leiderschapsstijl aanpassen op de behoefte van de groep. Hoe dan? Hier linken de fasen van Tuckman slim aan het 'Situationeel Leiderschap' model van Hersey & Blanchard (Sturen, Coachen, Ondersteunen, Delegeren). Onderzoek dus eerst het niveau waarop jouw team speelt.
Teamniveau M1 – ‘Ikke en de rest kan stikke’
Ontwikkelingsfase: Forming (Vorming/Oriëntatie). Een ‘team’ op Maturity 1 niveau is als een opeenhoping van individuen bij elkaar die schijnbaar los van elkaar opereren. Er is weinig afstemming en de aandacht is gericht op uitvoering van de individuele taak. Er is veel afhankelijkheid van de manager.
In voetbaltermen kun je dit niveau vergelijken met het ‘kluitjesvoetbal’ dat je vaak bij de E-tjes en F-jes teams ziet: iedere speler probeert afzonderlijk de bal in het doel te krijgen en het spelersveld beweegt als een kluit om de bal heen.
Teamniveau M2 – ‘Ik versus jij’
Ontwikkelingsfase: Storming (Conflict/Macht). Op Maturity 2 niveau is de intentie voor samenwerking er onder de oppervlakte wel, maar de groep heeft nog geen collectief hart. De groep is aan het leren wat de normen en waarden zijn. In deze fase stemt de groep in sub-groepjes af. Per sub-groepje gelden dezelfde normen en waarden.
In voetbaltermen is dit niveau te vergelijken met een (junioren) team waarin wordt samengespeeld, maar waar de onderlinge competitie nog de boventoon voert. Eigen belang weegt veelal zwaarder dan teambelang.
Teamniveau M3 – ‘Wij versus zij’
Ontwikkelingsfase: Norming (Normering). Dit is het eerste ‘senior’ niveau. In Maturity 3 nemen teamleden verantwoordelijkheid voor de hier-en-nu situatie, werken als team samen, geven elkaar gevraagd en ongevraagd feedback en vangen verschillen tussen teamleden intern op. Er wordt gewerkt op basis van gelijkwaardigheid en competentie, niet op basis van status.
Een voetbalteam op M3 functioneert goed vanuit teamoptiek. Teamleden willen als individuele voetballer presteren, maar zijn vooral ook teamlid en nemen verantwoordelijkheid voor hun rol als onderdeel van het team als geheel.
Teamniveau M4 – ‘Wij én zij’
Ontwikkelingsfase: Performing (Prestatie) Een team op Maturity 4 niveau werkt team-overstijgend en is goed in staat een helikopterview te hanteren. De teamleden blijven openstaan voor verbeteringen. Ze werken samen en ondersteunen anderen, ook buiten hun team.
Een echte M4-actie kwam van een van onze klanten: Landal Greenparks. Zij gingen bij concurrent Roompot op visite om te leren van elkaar. Dit vierde niveau is grensoverstijgend én vaak grensverleggend. Als het voetbalelftal gaat trainen bij een andere club. En het team dat ook toestaat, kan aannemen. Dan staan beide teams ervoor open om van en met elkaar te leren om het algehele niveau van de teams, de club en zelfs van voetbal omhoog te brengen.
Tuckman ontwikkelde in 1977 ook nog een vijfde fase: Adjourning. Hierin gaat het over afscheid nemen. Maar laten we eerst focussen op het bouwen van kwalitatieve topteams. De beschrijvingen hierboven zijn geïnspireerd op het boek 'Aan de slag met Teamcoaching' van Marijke Lingsma.
Hoe taakvolwassen is jouw team?
In hoeverre nemen de individuele leden eigenaarschap voor hun eigen, elkaars en de gezamenlijke resultaten? In welke fase bevinden jullie je en wat is er nodig om te groeien? Zie je verbeterpunten voor jouw team en ben je benieuwd naar de do’s en don’ts?
Ga zelf aan de slag met teamontwikkeling
Wil je zelf aan de slag met teamcoaching en teamontwikkeling? Bekijk dan de driedaagse training Starten met Teamcoachen, de opleiding Systemisch Teamcoachen of het leiderschapsprogramma Leiden met Lef. Ook is het mogelijk om met jouw team een ontwikkeltraject op maat aan te gaan.
Uitgelicht
Starten met Systemisch Coachen
Beheers de basis van Systemisch Coachen. Leer systemisch waarnemen & interveniëren en begeleid opstellingen in jouw vorm.
Meer lezen
