Het probleem dat jij ziet, is niet het echte probleem - Graaf dieper

Jouw vraag is meestal niet de échte vraag

Hoe jij de wereld ziet, bepaalt in grote mate hoe je die ervaart – en wat je daarbij voelt. Dat gevoel en die ervaring vormen de bron van je gedrag en de keuzes die je maakt. En dat gedrag werkt soms goed, en soms minder goed. In het laatste geval ontstaat er een ongewenste situatie. Er is een probleem. En de behoefte aan verandering. 

Vaak denken we al snel te weten wat er moet veranderen. We schieten in actie. We passen iets aan in onze omgeving, in ons gedrag, of we leren een nieuwe vaardigheid. Alles gericht op dat wat we kunnen zien, meten of vasthouden. Maar de kern van het probleem blijft meestal buiten beeld.

Met dezelfde ogen zie je hetzelfde probleem

Gedrag ontstaat niet zomaar. Het komt voort uit hoe je je verhoudt tot de wereld om je heen. Hoe je kijkt. Hoe je denkt. En dus zijn het probleem dat je ervaart, en de vraag die je stelt, niets anders dan een reflectie van je huidige bewustzijn.

Aan de slag gaan vanuit datzelfde perspectief? Dat levert meestal niets op – behalve meer van hetzelfde.

Einstein zei het al:

"Je kunt een probleem niet oplossen met het denkniveau waarop het is ontstaan."

Echte verandering vraagt een andere bril

Een oplossing vraagt om een ruimer perspectief. Een laagje dieper graven. Soms letterlijk onder de waterlijn kijken. Daar, in de onderstroom, liggen vaak de werkelijke oorzaken – onbewust, maar bepalend.

Zicht krijgen op wat eerst buiten beeld was, opent ruimte om iets anders te kiezen. Om beweging te creëren die wél beklijft.

Stel: je ziet op tegen een presentatie. Je zorgt voor een strakke voorbereiding, je oefent je verhaal, volgt misschien een training. Maar als je echte spanning zit in je overtuiging over jezelf, dan zijn die interventies vooral symptoombestrijding.

Hetzelfde geldt in organisaties. Verandertrajecten richten zich vaak op wat tastbaar is: strategie, processen, doelstellingen, structuur. Maar zelden strandt een verandering door gebrek aan plannen. Veel vaker is er geen aandacht voor de onderstroom. En juist díe maakt of breekt het.

Vragen die dieper gaan dan gedrag

Verandering die wél werkt, raakt aan meer dan gedrag of vaardigheden. Het raakt aan overtuigingen, identiteit en zingeving. Zoals:

• Welke patronen en routines houden ons vast?

• Welke angsten leven er, en worden die erkend?

• Welk verhaal vertellen we onszelf – en welk verhaal willen we gaan leven?

• Wat laten we achter? Wat nemen we mee?

• Wie willen we zijn – en wat vraagt dat, echt?

• Is er genoeg veiligheid om te kunnen leren? Genoeg spanning om te wíllen leren?

• Wat mag er sterven, zodat iets nieuws kan ontstaan?

Zonder spiegel zie je je eigen ogen niet

Zelf kijken naar je eigen manier van kijken? Dat is ingewikkeld. Je ziet nu eenmaal wat je ziet, en wat je niét ziet blijft ongemerkt bepalend. Een externe blik helpt om bewust te worden van wat eerder buiten beeld viel.

Een model dat helpt om dit scherp te krijgen, zijn de Logische Niveaus van Bateson. Dit model verbindt de praktische lagen van verandering (zoals gedrag en vaardigheden) met de fundamenten (zoals identiteit en zingeving). Hierdoor zit je binnen no-time op het juiste niveau om het probleem op te lossen en om van reactief naar proactief te gaan.

Meer weten over de Logische Niveaus? Lees in dit artikel meer over Bateson en Dilts en download een gratis hand-out.