Een karakterstructuur is het reactiemechanisme dat je als kind hebt ontwikkeld om optimaal te reageren op je omgeving. In de omgeving waarin je opgroeide heb je zoals de meeste mensen waarschijnlijk zowel liefdevolle als pijnlijke ervaringen opgedaan. Jouw karakter(structuur) bood jou het beste antwoord.

De basis voor de theorie van karakterstructuren is gelegd door Wilhelm Reich. De theorie is later verder uitgewerkt door voornamelijk Alexander Lowen, leerling van Reich.

Omdat je karakterstructuur van grote invloed is op hoe je vandaag de dag in het leven staat, biedt kennis van karakterstructuren veel mogelijkheden in zowel werk- als privésituaties. Of het nu gaat om het herkennen van je eigen patronen, het beter begrijpen van je partner of het bewust opvoeden van je kinderen: karakterstructuren bieden een helder kader om menselijk gedrag en (reactie) patronen beter te begrijpen, inzicht te krijgen in beperkingen en nieuwe mogelijkheden te openen.

Reich ging er vanuit dat een karakterstructuur niet alleen iets psychisch is maar zich ook in het lichaam uit. Naast de psychische component uit een karakterstructuur zich fysiek via onze bouw, motoriek en expressie. Je karakterstructuur drukt dus letterlijk en figuurlijk uit hoe jij in het leven staat.

Karakterstructuren bieden hiermee een hele krachtige en effectieve methode om snel inzicht te krijgen in iemands (overlevings-)patronen en (leer-)thema’s. Kennis en bedrevenheid in de karakterstructuren geeft inzicht in iemands levensverhaal zelfs voordat iemand nog maar een woord gesproken heeft. Het lijf spreekt voor zich.

Het ontstaan van onze karakterstructuren hangt nauw samen met onze belangrijkste menselijke behoeftes in de verschillende levensfases van onze eerste zeven levensjaren. Dit behoefteproces loopt globaal genomen van ‘Ben ik welkom’ via ‘Is er voldoende voeding’, ‘Mag ik op eigen benen gaan staan’ en ‘Mag ik over mijn eigen lijf beschikken’ naar ‘Mag ik vanuit mijn volledige (mannelijke of vrouwelijke) potentie leven’?

Op basis van deze thema’s wordt een vijftal karakterstructuren onderscheiden. Deze worden welke hieronder kort beschreven.

De Schizoïde karakterstructuur

De eerste ontwikkelingsfase vindt plaats vanaf ongeveer de tweede helft van de zwangerschap tot de leeftijd van circa 4 maanden. Tijdens deze fase doet de baby zijn eerste ervaringen op met het welkom zijn in de wereld, zijn nieuwe leefomgeving. Het kind beleeft aan zichzelf of het er graag wilt zijn of niet, hetgeen grotendeels afhankelijk is van de mate van omhulling en veiligheid die er is.

De vragen ‘Ben ik welkom’ en ‘Mag ik er zijn’ staan in deze fase centraal. Een tekort aan welkom in welke vorm dan ook ligt aan de basis van de Schizoïde karakterstructuur. Complicaties bij de zwangerschap, een heftige bevalling of angst bij de moeder kunnen allemaal redenen zijn dat het kind niet de omhulling en veiligheid ervaart die het zo nodig heeft.

Het kind voelt zich onvoldoende veilig om echt ‘aan te komen’ en te landen in de wereld en in zijn lijfje. Een deel splitst zich af en besluit dan ook nooit echt te landen. Vandaar ook de term schizoïde, afkomstig van het Griekse woord schisis, dat splitsing of splijting betekent.

De Orale karakterstructuur

De volgende ontwikkelingsfase vindt plaats bij het kind tussen de 0 en 12 maanden en richt zich op de vraag ‘Is er voldoende voeding voor mij’. Het woord oraal is gebaseerd op de door Freud geïntroduceerde ‘orale fase’ waarin een kind vooral gericht is op de mond. Naast fysiek voedsel heeft de vraag ook betrekking op de broodnodige voeding in de vorm van liefde, warmte en aandacht.

Een tekort aan voeding op één of meerdere van deze vlakken ligt aan de basis van de Orale karakterstructuur. Het kind is in deze fase voor al zijn behoeftes volledig afhankelijk van zijn ouders. Hun antwoord op zijn roep is daarom letterlijk van levensbelang. Als het kind structureel tekort komt in zijn voeding, neemt het dit tekort als de status quo.

De Psychopatische karakterstructuur

In de leeftijd tussen tweeënhalf en vier jaar speelt het thema zelfstandigheid en zelfvertrouwen opbouwen. Het kind beseft dat de wereld groter is dan mama en wil er op uit om te experimenteren, grenzen te verleggen en letterlijk op eigen benen te gaan staan. Het is de taak van de ouders om in deze fase enerzijds voldoende vrijheid te geven aan deze ontdekkingsdrang en anderzijds voldoende vertrouwen en steun te bieden wanneer nodig.

Het te veel op de tenen moeten lopen vormt de basis voor de Psychopatische karakterstructuur. Bij de meeste vormen van ontwikkeling gaan twee stappen vooruit gepaard met één stap achteruit. Als de ouders hier onvoldoende ruimte voor bieden (‘Kom Jantje, je kon gisteren ook fietsen dus nu fiets je ook maar!’) beïnvloedt dit het vertrouwen in de ander en leert het kind zichzelf te overschatten.

De Masochistische karakterstructuur

In de leeftijd zo tussen de 18 en 36 maanden speelt zelfbeschikking over het eigen lichaam een belangrijke rol. Het is van belang dat het kind leert ervaren dat het een eigen keuze heeft over het lijf en daarmee over het leven. Autonomie in kiezen wat er in het lichaam komt – ‘Ik kies wat ik eet’ en wat er wanneer uit het lichaam gaat – ‘Ik kies wanneer ik zindelijk word’, is van groot belang voor de ontwikkeling van zelfexpressie en wil.

Teveel beperking in deze autonomie leidt tot een verlies in zelfexpressie en is de basis voor de Masochistische karakterstructuur. Het woord masochistisch refereert hier aan een leiden aan de zwaarte van het leven. Het leven wordt ervaren als een last: ‘Er moet zo veel’.

De Rigide karakterstructuur

In de leeftijd tussen de drie en vijf jaar ontwaakt het man- of vrouw-zijn. Het kind wordt voor de tweede keer geboren zeggen ze ook wel eens. Nu niet alleen als mens maar ook als man of vrouw. Liefde en seksualiteit zijn op deze leeftijd nog niet van elkaar losgekoppeld. Het is een diep verlangen van het kind om zich met zijn of haar volle liefde en dus ook met de volle seksualiteit te openbaren.

Het kind maakt deze beweging van openbaring naar de ouder van het andere geslacht. Het meisje is papa’s prinsesje en weet zeker dat ze met papa gaat trouwen. Het jongetje is als mama’s prins vastberaden met haar te zullen eindigen.

Wanneer de beweging van openbaring niet in al zijn volheid kan worden ontvangen vormt dit de basis voor de Rigide karakterstructuur. Als papa onwennig is met fysiek contact of zijn eigen seksuele gevoelens niet vertrouwt, of als mama verkrampt reageert op de toenadering van het dochtertje naar papa of vice versa kan dat leiden tot een diepe kwetsing van het kind.

In de praktijk komen de karakterstructuren in zuivere vorm niet voor. De meeste mensen herkennen wel wat van zichzelf in alle structuren, waarbij er twee of drie structuren dominant aanwezig zijn.

Het moge duidelijk zijn dat iedere persoon bovendien uniek is. Niemand van ons is in één of enkele karakterstructuren te ‘vangen’ en er zijn zoveel combinaties als dat er personen zijn. De karakterstructuren gebruiken om iemand in te ‘plotten’ heeft dan ook weinig zin.

Weliswaar zijn de karakterstructuren uitstekend bruikbaar om individuele patronen en thema’s veel sneller en beter te begrijpen. In het mens-zijn zijn we daarentegen geenszins uniek. We gaan allen door dezelfde levensfases met dezelfde basisbehoeften. Het zou onlogisch zijn als we daarin compleet unieke antwoorden vinden, toch?

Wil je je verder verdiepen in de karakterstructuren? Download dan hieronder gratis onze hand-out. Hierin gaan we uitgebreider in op het ontstaan van karakterstructuren, gaan we verder in op de vijf karakterstructuren en lees je hoe je iedere structuur (ook) bij volwassenen kunt herkennen aan gedrags- en lichaamskenmerken.

Wil je echt aan de slag met je ontwikkeling? Dan gaat het om ervaren! Als je zelf lijfelijk de druk hebt ervaren die iemand met een masochistische structuur ervaart, dan begrijp je werkelijk dat iemand met deze structuur onder druk zetten averechts werkt. En wie zich letterlijk heeft verplaatst in iemand met een psychopatische karakterstructuur, snapt dat het gevecht aangaan enkel kan leiden tot twee verliezers.

In dit geval is onze Masterclass of opleiding karakterstructuren wellicht wat voor jou? Bij interesse ben je van harte welkom voor een vrijblijvende kennismaking tijdens een persoonlijk gesprek of op één van onze kennissessies.

 

Download Hand-out Karakterstructuren